Corona is een virus uit een grotere groep die we al langer kennen. Het is een virus dat in dit geval uit dieren afkomstig is en is gaan spreiden onder mensen. Hoe dat precies gegaan is weten we niet. Het is een virus dat via de luchtwegen mensen kan infecteren en daarna dus ook klachten van de luchtwegen kan geven — maar ook allerlei andere klachten, wat nu na lange tijd steeds duidelijker wordt.

Het eerste signaal was oudjaarsavond 2019. Er was een bericht via social media waarin een financieel dagblad vertelde over een oproep van een soort GGD in de stad Wuhan — want die hadden opvallend veel mensen gezien met een longontsteking bij een markt. Dat was dusdanig dat ik zelf ook contact heb gezocht met de WHO. Drie dagen daarna begon via social media wat rond te zingen dat er misschien een laboratoriumuitslag was waar de term SARS op stond. En dat was voor mij de eerste trigger van: oei, wat is daar gaande?

Daar houd je rekening mee. De reden waarom er internationale netwerken zijn op dit gebied is juist om heel vroeg bij zo'n situatie te zijn. Of zoiets verder gaat spreiden, weet je aan het begin niet. Hier was de eerste inschatting — China deed deur-aan-deur onderzoek en het leek mee te vallen. De eerste twee weken van januari was het beeld: het lijkt misschien wel meer op SARS, relatief makkelijk te bestrijden.

Het eerste Europese cluster was in Duitsland, eind januari 2020, met voornamelijk milde klachten. Mijn collega Christian Drosten omschreef dat het zich verspreidde als een verkoudheid — een wereld van verschil met SARS. Daarmee ontstond ook de vraag hoe ernstig het werkelijk was, omdat er kennelijk veel mildere gevallen waren. Dat was het echte kantelpunt.

Het OMT gaf aan of er epidemiologische ruimte was om te versoepelen en wat de gevolgen van verschillende opties waren, maar koos nooit zélf welke sector als eerste open mocht. Toen vragen steeds meer implementatievragen werden, gaf het OMT soms expliciet aan daarover geen uitspraak te kunnen doen. De politiek had wel degelijk iets te kiezen.

Grondrechtenafwegingen speelden geen rol binnen het OMT, omdat het ministerie expliciet — vanaf april 2020 — om louter biomedische advisering vroeg en sociaal-maatschappelijke advisering elders belegde. OMT-leden waren als mensen niet neutraal, maar de afbakening werd bewust bewaakt door voorzitter Van Dissel. Ik miste zelf wel de zichtbaarheid van die andere adviezen.

Ik vond 2G geen goede keuze, omdat Nederland geen vaccinatieplicht kent en het ongevaccineerden zou uitsluiten. Modellering wees 1G — iedereen testen — als effectiefst aan, maar de naleving was aantoonbaar zwak. Toen het OMT toch positief over 2G adviseerde, vroeg een aantal leden Van Dissel de adviesbrief aan te passen zodat de onzekerheden duidelijker werden verwoord — volgens mij de enige keer dat dit gebeurde.

Ik heb me wel verbaasd over de omvang en de manier waarop dat allemaal ging. Dan heb ik het niet over kritisch, boos en geïrriteerd — dat hoort natuurlijk. Maar de ongelooflijke haat, lompheid, seksisme. Als vrouw is dat nog een keer extra erg. Beschuldigingen dat ik het virus gemaakt heb, dat ik onderdeel ben van een groot samenzweringscomplex, dat ik deel ben van een pedo-netwerk. Dat heeft allerlei grijzelijke bedreigingen gegeven waardoor ikzelf en mijn gezin niet meer vrij konden bewegen. Dat vind ik bizar.

We moeten af van het idee dat je pandemische paraatheid kunt aan- en uitzetten. Het moet structureel onderdeel worden van hoe wij Nederland inrichten. De parallel die ik trek is de watersnoodramp van 1953 — daar is gezegd "nooit meer" en zijn de Deltawerken gebouwd. Iets dergelijks moeten wij willen voor pandemische paraatheid. En internationaal gericht: pandemiebestrijding doe je niet vanuit een heel klein landje.

Ja, ik denk dat we een heleboel geleerd hebben. We hebben laten zien dat er ook heel veel kan — Nederland heeft enorm improvisatievermogen. Maar we hebben ook gezien dat we gaten hebben. De pandemie heeft als contrastvloeistof gewerkt waar we heel veel van kunnen leren, om te zien hoe dit naar de toekomst toe beter en structureler kan.